Algemeen

Middelstum was tot 1990 een zelfstandige gemeente bestaande uit de dorpen, Middelstum, Huizinge, Westerwijtwerd en Toornwerd, alsmede de streken Boerdam en Fraamklap. De voormalige gemeente Middelstum had ongeveer 2800 inwoners.

In het verre verleden werd Middelstum wel één der aanzienlijkste dorpen van Hunzingo genoemd, dit kwam ondermeer door de borgen, Mentheda, Ewsum en Asinga.

Thans beschikt Middelstum nog steeds over een aantal bezienswaardigheden c.q. rijksmonumenten, bv. Mentheda, Asingapoort, borgterrein Ewsum met donjon, Bakkerijmuseum Mendels, de Hippolytuskerk,  de Doopsgezinde Kerk en de Hoeksteenkerk.

De laatste 100 jaar was Middelstum vooral een agrarische gemeente. Tevens had Middelstum een bloeiende steenindustrie met 2 steenfabrieken, waar zowel stenen als draineerbuizen werden gebakken (in de zeventiger jaren van de vorige eeuw verdwenen), een melkfabriek en een meubelfabriek (beide verdwenen).

De grootste werkgevers in Middelstum zijn op dit moment, het Hippolytushoes (zorg) en kleinschalige industrie, zoals een banketfabriek en enkele houtbewerkingsfabrieken (pallets, keukens en kozijnen/deuren), alsmede de gebruikelijke zaken, zoals bouwbedrijven, loonbedrijven, winkels, accountantskantoor, notariaat, overheid enz. Veel inwoners van Middelstum hebben hun werkzaamheden buiten het dorp.

De voormalige gemeente Middelstum was ook een zeer kerkelijke gemeente. Ongeveer 70 % was bij een kerkgenootschap aangesloten. Bij de afscheiding (1835) en later bij de splitsing van de gereformeerde kerk (1944) was men zeer nauw betrokken, wat onder meer inhield dat in Middelstum één van de eerste gereformeerde kerken werd gesticht. De zondagsrust werd en wordt dan ook zeer op prijs gesteld. Vroeger begon de muziek op de ijsbaan pas als de kerkdiensten geweest waren en tot nu toe is er op zondag geen kermis.

In het dorp Middelstum bevinden zich nog steeds, ondanks dat het een klein dorp is, vier kerkgemeenschappen, nl. de Hervormde Gemeente Middelstum, Toornwerd en Westerwijtwerd, de Gereformeerde Kerk Middelstum, de Gereformeerde Kerk (vrijgemaakt) te Middelstum en de Doopsgezinde Gemeente. De Hervormde Gemeente en de Gereformeerde Kerk zijn inmiddels gefedereerd in PKN kerk.

Hoewel er ook in Middelstum sprake is van de zgn. dubbele vergrijzing, is het dorp toch nog wel aantrekkelijk voor jonge mensen: er zijn nog drie basisscholen, een redelijk voorzieningenniveau en de reistijd naar de Eemshaven en de stad Groningen is in beide gevallen ongeveer 15 minuten.

Middelstum vervult nog steeds een centrumfunctie voor de omliggende dorpen. Er is in de afgelopen jaren redelijk gebouwd maar op dit moment staat dit op een laag pitje. Hoewel de meeste inwoners afkomstig zijn uit het dorp, komt ook een behoorlijk percentage van elders.

Sinds 1990 maakt de voormalige gemeente Middelstum deel uit van de gemeente Loppersum.